De genetica van het ontstaan van astma

    Dijk, F.N., de Jongste, J.C., Postma, D.S., Koppelman, G.H. | UMCG | 28 juni 2013 |

Astma is een veel voorkomende chronische longziekte die veroorzaakt wordt door een interactie van omgevingsfactoren en genen. Tegenwoordig hebben wereldwijd meer dan 300 miljoen mensen astma, de verwachting is dat dit aantal de komende jaren nog zal toenemen.1

Er bestaan verschillende soorten astma, te onderscheiden naar bijvoorbeeld het tijdstip van ontstaan, de relatie met allergie en de ernst van de ziekte. Zo is er een verschil tussen astma dat ontstaat op de kinderleeftijd en astma dat ontstaat op de volwassen leeftijd, 2,3 waarbij recent onderzoek heeft aangetoond dat genetische factoren hierbij een grote rol spelen.

Het is lastig om vast te stellen wanneer astma precies begint, aangezien er geen diagnostische test beschikbaar is op de peuterleeftijd. Veel kinderen ervaren op jonge leeftijd luchtwegproblemen bij een virale luchtweginfectie, zoals piepen, hoesten en benauwdheid, maar slechts 30% hiervan zal daadwerkelijk astma ontwikkelen. Verscheidene onderzoeken waarin kinderen voor langere tijd gevolgd werden hebben aangetoond dat piepende kinderen in te delen zijn in verschillende groepen.4,5,6 Zo zijn er kinderen die piepen gedurende de eerste drie jaar van hun leven, en die voor hun achtste jaar weer klachtenvrij worden. Daarnaast is er een groep die later begint met piepen, zo rond het derde levensjaar, maar dat blijft doen tot de leeftijd van 8 jaar. Verder bestaat er nog een groep die vroeg begint met piepen én dat blijft doen tot op 8 jarige leeftijd. Recent is er nog een laatste groep gevonden met kinderen die ongeveer op de leeftijd van 1,5 jaar beginnen en daarna klachten houden. De kinderen in de laatste drie groepen, met klachten die niet binnen enkele jaren verdwijnen, hebben een sterk verhoogde kans op het ontwikkelen van astma. Risicofactoren bij die kinderen zijn atopie, een slechtere longfunctie, hyperreactieve luchtwegen en een moeder met astma dan wel atopie.5,6

Genetische factoren verklaren ongeveer een derde van het verschil in de leeftijd waarop astma begint.7 Genetisch onderzoek waarbij het gehele DNA wordt bekeken heeft tot dusver 27 plaatsen op het DNA aangetoond die verband hebben met ontstaan van astma. Een van de belangrijkste is een plek op chromosoom 17 (17q12-21) die geassocieerd is met astma dat ontstaat op de kinderleeftijd.8 De andere plaatsen lijken zowel bij kinderen als bij volwassenen het risico op astma te verhogen. Nader onderzoek bij kinderen met astma heeft nog twee gen-varianten aangetoond (op chromosoom 3 en 11) die te maken hebben met een vroege leeftijd van het ontstaan van astma.9 Genen geassocieerd met de regulatie van de totale hoeveelheid IgE in het bloed lijken geen invloed te hebben op de leeftijd van ontstaan van astma.10

Verder onderzoek is noodzakelijk, zodat in de toekomst door middel van een combinatie van genetische profielen, risicovolle omgevingsfactoren, en mogelijke biomarkers astma kan worden voorspeld op een vroege leeftijd. Dit heeft consequenties op het gebied van vroegtijdige preventie, behandeling en wellicht uiteindelijk de prognose.

Dit artikel is gebaseerd op deze publicatie: Dijk FN, de Jongste JC, Postma DS, Koppelman GH. Genetics of onset of asthma. Curr Opin Allergy Clin Immunol. 2013; 13: 193-202

Referenties

1. Masoli M, Fabian D, Holt S, et al. The global burden of asthma: executive summary of the GINA Dissemination Committee report. Allergy 2004;59:469–478.
2. Gelfand EW. Is asthma in childhood different from asthma in adults? Why do we need special approaches to asthma in children? Allergy Asthma Proc 2008; 29:99–102.
3. Miranda C, Busacker A, Balzar S, et al. Distinguishing severe asthma phenotypes: role of age at onset and eosinophilic inflammation. J Allergy Clin Immunol 2004; 113:101–108.
4. Martinez FD, Wright AL, Taussig LM, et al. Asthma and wheezing in the first six years of life. The Group Health Medical Associates. N Engl J Med 1995; 332:133–138.
5. Henderson J, Granell R, Heron J, et al. Associations of wheezing phenotypes in the first 6 years of life with atopy, lung function and airway responsiveness in mid-childhood. Thorax 2008; 63:974–980.
6. Savenije OE, Granell R, Caudri D, et al. Comparison of childhood wheezing phenotypes in 2 birth cohorts: ALSPAC and PIAMA. J Allergy Clin Immunol2011; 127:1505–12e14.
7. Thomsen SF, Duffy DL, Kyvik KO, Backer V. Genetic influence on the age at onset of asthma: a twin study. J Allergy Clin Immunol 2010; 126:626–630.
8. Moffatt MF, Kabesch M, Liang L, et al. Genetic variants regulating ORMDL3 expression contribute to the risk of childhood asthma. Nature 2007; 448:470–473.
9. Forno E, Lasky-Su J, Himes B, et al. Genome-wide association study of the age of onset of childhood asthma. J Allergy Clin Immunol 2012; 130:83– 90.e4
10. Moffatt MF, Gut IG, Demenais F, et al. A large-scale, consortium-based genomewide association study of asthma. N Engl J Med 2010;363:1211–1221. 

 

Keyword: genetica ontstaan astma

Terug naar het overzicht

Gratis nieuwsbrief

Blijf op de hoogte van het laatste nieuws over subsidies, zorg en onderzoek naar astma, COPD en andere longziekten.