Erfelijke aanleg en ongezonde omgeving beïnvloeden samen astma

    Koning, H. | Rijksuniversiteit Groningen (RuG) | 4 september 2013 |

Zowel erfelijke aanleg als de omgeving heeft invloed op bronchiale hyperreactiviteit en astma. Dat blijkt uit het proefschrift van Henk Koning, die onderzoek deed naar het ‘astma-gen’ Protocasgerine-1 en de relatie tot omgevingsfactoren.

Astma is een complexe ziekte die wordt veroorzaakt door een combinatie van genetische factoren en omgevingsfactoren, zoals allergenen en sigarettenrook. Welke genetische factoren een rol spelen bij astma, is ten dele bekend. Om te achterhalen welke verschillen in het DNA nu bijdragen aan een grotere kans op astma, worden veel genetische onderzoeken gedaan. Zo werd in de Nederlandse populatie in 2009 Protocadherine-1 ontdekt als nieuw gen voor bronchiale hyperreactiviteit en astma. De functie van dit gen en het corresponderende eiwit is nog grotendeels onbekend. Reden voor Henk Koning om de rol van dit ‘astma-gen’ in zijn proefschrift nader te onderzoeken.

Sigarettenrook beïnvloedt gen

Uit het onderzoek van Koning blijkt nu dat in families waarin gerookt wordt de rol van het gen Protocadherine-1 nog groter wordt. Dat kan mogelijk verklaren waarom astmapatiënten zo gevoelig zijn voor sigarettenrook: de omgeving versterkt dan de genetische aanleg. In een diermodel kon deze ontdekking worden bevestigd: wanneer muizen sigarettenrook inademen, neemt de activiteit van het gen Protocadherine-1 in hun longen direct af. Dat heeft tot gevolg dat allergenen en ziekteverwekkers gemakkelijker kunnen binnendringen. Dit proces zou uiteindelijk kunnen leiden tot een verhoogde gevoeligheid voor het ontwikkelen van bronchiale hyperreactiviteit en astma, al blijft de omgeving daarin een belangrijke factor. Zo verlaagt niet alleen sigarettenrook, maar bijvoorbeeld ook blootstelling aan huisstofmijt de expressie van het gen Protocadherine-1 in de longen van muizen.

Gen speelt ook rol bij eczeem

Astma en eczeem komen relatief vaak samen voor. Dat is al lange tijd bekend. Nieuw is Konings ontdekking dat Protocadherine-1 niet alleen betrokken is bij het ontstaan van astma, maar ook van eczeem. Daarmee vergroot hij het inzicht in de samenhang tussen beide aandoeningen.
Ook vond hij een interactie van Protocadherine-1 met SMAD3, een recent ontdekt ‘astma-gen’ dat tot de familie van signaalmoleculen behoort. Signaalmoleculen zorgen ervoor dat bepaalde cellen berichten uit hun omgeving kunnen ontvangen. SMAD3 activeert Koning denkt dat de twee genen samen mogelijk een belangrijke rol spelen bij het gezond houden van de luchtwegbekleding en daarmee de longen. Zowel bij astma als bij eczeem is de barrièrefunctie van epitheelcellen verminderd, zodat er een grotere doorlaatbaarheid is voor mogelijk gevaarlijke stoffen van buitenaf. Konings uiteindelijke doel is om medicatie te ontwikkelen die gericht is op herstel van de functies van Protocadherine-1, zodat die epitheelbarrière gestabiliseerd wordt en weer volledige bescherming biedt.

Over de onderzoeker

Henk Koning studeerde Medische Biotechnologie te Wageningen. Hij voerde zijn onderzoek uit aan de afdeling Kinderlongziekten en het Laboratorium voor Allergologie en Longziekten, beide onderdeel van het Groningen Research Institute for Asthma and COPD (GRIAC). Het onderzoek werd mede gefinancierd door de Europese Commissie, de Jan Kornelis de Cock Stichting, Stichting Astma Bestrijding en ZonMW.

Deze samenvatting is geschreven door wetenschapsjournalist Aliëtte Jonkers.
 

Keyword: astma genen eczeem omgeving behandeling

Terug naar het overzicht

Gratis nieuwsbrief

Blijf op de hoogte van het laatste nieuws over subsidies, zorg en onderzoek naar astma, COPD en andere longziekten.